تنوع زیستی و تاکسونومی
صفحه اول تماس با ما RSS
خبری
bamana سه شنبه 16 آبان 1396

تنوع زیستی: گوناگونی جانداران از دیرهنگام مورد توجه انسان بوده است و به شیوه های مختلف سعی کرده آنها را بشناسد. از تلاش اولیه در قالب نقاشی در غارها گرفته تا نگارش مقالات و کتب تخصصی امروزی.
آدمی برای شناخت هرچه بیشتر و بهتر جانداران و سهولت در مطالعه، سعی کرده است آنها را به شیوه های مناسب دسته بندی کند. گرچه سابقهٔ این موضوع به زمان های قبل از ارسطو برمی گردد اما این ارسطو بود که پایه های رده بندی را به طور جدی بنیان نهاد.

تنوع زیستی و تاکسونومی

ارسطو شباهت های ساختاری و حضور یا عدم حضور یک ویژگی را معیاری برای رده بندی دانست. این اصول بعدها توسط کارل فون لینه دانشمند سوئدی بهبود یافت. لینه همچنین قواعدی را بنا کرد که مبنای نام گذاری در علم تاکسونومی قرار گرفت. یک تاکسونومیست به مقایسه جاندار با خویشاوندان آن می پردازد، سپس آن را نام گذاری و در یک نظام رده بندی جایگاه آن را مشخص می کند. تاکسونومیست ها تنوع زیستی جانداران را براساس خویشاوندی آن ها رده بندی می کنند. برای کشف خویشاوندی جانداران، تاکسونومیست ها علاوه بر شباهت های ساختاری از ابزارهای دیگری نیز استفاده می کنند که مهم ترین آنها مقایسه DNA با پروتئین های ویژه است. بهره گیری از علوم مختلف و فناوری های نوین منجر شده تا علم تاکسونومی به صورت پویا و به روز فعالیت کند. رسالت و هدف تاکسونومیست ها مطالعهٔ دقیق گونه ها و تلاش در جهت شناخت بیشتر آن ها به منظور حفاظت از تنوع زیستی در جهان زنده است.

شناخت تنوع زیستی برای آدمی اهمیت فراوان دارد؛ بعضی گیاهان برای درمان بیماری ها به کار می آیند؛ بعضی حشرات تهدیدی برای سلامتی انسان اند و بسیاری از مواد اولیه صنعتی منشأ زیستی دارند. کاهش تنوع زیستی، بی تردید بر زندگی آدمی نیز مؤثر خواهد بود و به همین علت زیست شناسان بر شناخت و حفظ آن تأکید می کنند.

)پرسلولی شدن) یکی از راه های غلبه بر این محدودیت است به طوری که در میان صدها هزار موجود پرسلولی، تنوع زیستی گسترده ای از شکل ها و اندازه ها را می توان یافت: از موجودات میکروسکوپی گرفته تا موجودات غول پیکر. این گوناگونی حیرت انگیز و با شکوه، بی درنگ لزوم نظام هایی را برای رده بندی و نام گذاری جانداران آشکار می کند. در طول تاریخ روش های مختلفی برای رده بندی پیشنهاد شده است. در همه آن ها، ابتدا جانداران را براساس صفات پراهمیت )یعنی صفاتی که در تعداد بیشتری از جانداران دیده می شود( در چند گروه بزرگ جای می دهند و بعد هر گروه را به گروه های کوچک تر تقسیم می کنند. در نظام رده بندی رایج امروزی، بزرگ ترین گروه، فرمانرو نام دارد. زیست شناسان همهٔ جانداران را به پنج فرمانرو تقسیم می کنند. این پنج فرمانرو عبارت اند از باکتری ها، آغازیان، قارچ ها، گیاهان و جانوران.

جانوران بسیار متنو ع اند، به طوری که تقریباً برای ویژگی های آن ها می توان استثناهایی ذکر نمود. با این وجود مشخصات زیر در مورد همه یا بیشتر جانوران صادق است :

  • کلیه جانوران یوکاریوت اند.
  • جانوران پر یاخته ای اند.
  • جانوران مصرف کننده­ اند، بنابراین آن ها از نظر انرژی و مادۀ آلی، مستقیم یا غیر مستقیم به جانداران تولید کننده وابسته­ اند.
  • پیکر بیشتر جانوران از بافت ها تشکیل شده است.
  • بیشتر جانوران دارای ساختارهای عصبی و ماهیچه ای هستند، به طوری که آن ها را قادر می سازد تا به محرک های محیطی سریعاً پاسخ دهند.
  • در تولیدمثلِ جنسیِ جانوران، اسپرم که یاخته ای کوچک و متحرک است با تخمک، که یاخته ای بزرگ و فاقد ساختار حرکتی است، لقاح می یابد و یاخته تخم را ایجاد می کند. از تقسیم یاخته تخم یک فرد بالغ ایجاد می شود.

جانوران:

  • مهره داران
  • بی مهرگان

بی مهرگان:

  1. شانه داران
  2. اسفنج ها
  3. کیسه تنان
  4. کرم ها
  5. نرم تنان
  6. بندپایان
  7. خارپوستان

بی مهرگان:

شاخه شانه داران:

در خبرها آمده بود که ذخایر ماهیان کیلکای دریای خزر به طور قابل توجهی کاهش یافته است. در بررسی موضوع، به شاخۀ شانه داران می رسیم. در این شاخه حدود ۱۰۰ گونه شناسایی شده است. این جانوران، بدنی شفاف، ژلاتینی و نورافشان دارند و از نظر اندازه متنوع اند. برخی ممکن است به کوچکی یک نخود و برخی بزرگ تر از یک گوجه فرنگی باشند. سطح خارجی آنها دارای هشت ردیف مژۀ همانندِ شانه اند. ضربان هماهنگ مژه ها در این شاخه باعث حرکت و جابه جایی جانور در داخل آب می شود. این جانوران دهانی در انتهای لوله گوارش خود برای بلع غذا دارند و در طرف دیگر دارای مخرج، برای دفع آب و مواد زاید هستند.

کرم ها:

تنوع زیستی و تاکسنومی

کرم ها به سه دستۀ پهن، لوله ای و حلقوی تقسیم بندی می شوند که ویژگی آنها به شرح زیر است:

کرم های پهن:

کودکی با وجود داشتن تغذیۀ مناسب، هنوز لاغر است. پزشک به او گفته ممکن است انگل داشته باشد. به همین دلیل برای وی آزمایش مدفوع تجویز کرد. در زیر، ساختار مشاهده شده در مدفوع کودک را در زیر میکروسکوپ مشاهده می نمایید، ساختار مشاهده شده قطعه ای از بدن کرم کدو می باشد. کرم های پهن شامل گروهای متععدی است از جمله کرم کدو یا تنیا، کرم کبد، کرم پلاناریا.

کرم کدو (تنیا): این کرم دهان و لوله گوارش ندارد و از مواد غذایی گوارش یافته در لوله گوارش تغذیه می کند، نوعی از این کرم انگل روده انسان است. که طول این انگل ممکن است به ۱۲ متر نیز برسد، بدن آن بند بند است. سر، اولین قطعۀ این کرم است که دارای ۴ بادکِش است و به کمک آن به جدار روده متصل می شود. قطعۀ بعدی گردن است، این قسمت جوانه می زند و قطعات بعدی بدن را ایجاد می کند.

کرم کبد: نوع دیگری از کرم های پهن، کرم کبد است که منجر به کیست هیداتیک می شود این کرم به صورت بالغ در رودۀ سگ زندگی می کند. تخم های این کرم همراه با مدفوع سگ از بدن جانور خارج می شود و انسان، گاو و گوسفند با خوردن سبزیجات و علوفۀ آلوده به تخم این کرم به آن مبتلا می شوند.
یادآوری می شود کلیۀ کرم های پهن انگل نیستند. انواعی از آن ها نظیر پلاناریا و توربِلاریا زندگی آزاد دارند.

کرم های لوله ای:

بیمار در مدفوع خود، کرم هایی شبیه را مشاهده نمود. این کرم ها جزء کرم های لوله ای هستند. بدن این کرم ها باریک و بدون حلقه یا بند است. کرم آسکاریس و کرمک نیز از کرم های انگل این گروه اند. در کرم اسکاریس جنس ماده می تواند تا ۳۰ سانتی متر وجنس نر تا ۱۵ سانتی متر طول داشته باشد. محل زندگی کرم بالغ آسکاریس و کرمک در رودۀ کوچک انسان است. آن ها از مواد غذایی موجود در آن تغذیه می کنند و در نتیجه باعث سوءتغذیه انسان می شوند.
تخم های هر دو کرم همراه مدفوع دفع می گردند. این تخم ها از طریق آب و سبزیجات آلوده وارد بدن می شوند، تخم انگل کرمک در کودکان نیز توسط اسباب بازی های آلوده و حتی دستان آلوده به خاک، وارد بدن می شود.

کرم های حلقوی:

اعضای این گروه، بدنی نرم و حلقه حلقه دارند. کرم خاکی و زالو از نمونه های معروف این گروه اند. کرم خاکی: معمولاً حدود ۲۰ سانتی متر طول و پیکر آن بیش از ۱۰۰ بند دارد. پوست بدن کرم خاکی نازک و مرطوب است. کرم خاکی بدون اغراق با خوردن خاک موجود در مسیر خود، راه خود را بازمی کند. با این عمل موجب هوادهی خاک می شود وبه حاصلخیزی خاک می انجامد. مواد آلی خاک خورده شده در لولۀ گوارش، تجزیه و جذب می شود و سایر مواد از طریق مخرج دفع می گردد.

زالوها: دارای بادکش های ماهیچه ای در هر دو طرف انتهای جلویی و عقبی خود هستند. بیشتر زالو های انگلی خود را به یک میزبان مهره دار می چسبانند، سپس پوست آن را سوراخ می­کنند و با ترشح مادۀ ضد انعقاد خون، از خون میزبان استفاده می­کنند.

منبع: گیلان لیرو

تبليغاتclose
دفتر مقام معظم رهبری